Αγαπούν και πενθούν οι σκύλοι;
18/06/2026
Χρόνια πίσω, ως εκπαιδεύτρια σκύλων, λάτρης των ζώων και ιδιαίτερα των λύκων, είχα διαβάσει τη βιογραφία ενός ανθρώπου που ζούσε μαζί με έναν λύκο. Η ιστορία τους ήταν πραγματικά μαγική. Κάποια στιγμή στη ζωή του απέκτησε και δύο σκυλιά, τα οποία ζούσαν αρμονικά μαζί τους.
Όταν, μετά από χρόνια, ο λύκος πέθανε, ο άνθρωπος αυτός τον θρήνησε σαν να είχε χάσει έναν δικό του άνθρωπο. Παρ' όλα αυτά, έγραψε κάτι που μου είχε κάνει εντύπωση: ότι για τα δύο σκυλιά του η απώλεια δεν φαινόταν να έχει την ίδια σημασία. Υποστήριζε πως οι σκύλοι δεν ζουν όπως οι άνθρωποι, ούτε στο παρελθόν ούτε στο μέλλον. Ζουν μόνο στο παρόν.
Συμφωνώ σε μεγάλο βαθμό με αυτή τη σκέψη. Ωστόσο, θα ήθελα να μοιραστώ τη δική μου εμπειρία και να αφήσω τον καθένα να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα για το αν οι σκύλοι αγαπούν και αν πενθούν.
Είχα τρία σκυλιά. Τη Νίκη, τον Λουξ και την Έρα.
Η Νίκη και ο Λουξ ήταν Mini Pinscher. Η Νίκη ήταν πάντα η αρχηγός της αγέλης. Η Έρα, αρκετά μικρότερη σε ηλικία, ήταν ένα υπέροχο Doberman. Και οι τρεις ζούσαν μαζί μας μέσα στο σπίτι. Δεν τους αφήναμε ποτέ μόνους, ούτε καν όταν πηγαίναμε διακοπές.
Οι καλοκαιρινές μας αποδράσεις ήταν συνήθως στο εξοχικό μας στο Παράλιο Άστρος. Τα σκυλιά μας είχαν συνδέσει τόσο πολύ αυτό το μέρος με όμορφες στιγμές, που αρκούσε να ακούσουν τη λέξη «Άστρος» για να ξετρελαθούν από τη χαρά τους.
Όμως η ζωή είχε άλλα σχέδια.
Στα επτάμισι χρόνια της, η μικρή μας ντομπερμανίτσα διαγνώστηκε με οστεοσάρκωμα. Πάλεψε για δύο μήνες. Ήταν μια δύσκολη περίοδος για όλους μας. Ίσως τα άλλα δύο σκυλιά να καταλάβαιναν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Ίσως να ήξεραν πως ήταν άρρωστη. Δεν μπορώ να το αποδείξω, αλλά το ένιωθα.
Όταν η Έρα έφυγε από τη ζωή, η συμπεριφορά τους δεν άλλαξε δραματικά. Έτρωγαν, κοιμούνταν, ακολουθούσαν τη ρουτίνα τους. Κι όμως, κάτι ήταν διαφορετικό. Σαν να έλειπε ένας παλμός από το σπίτι. Έτρωγαν με λιγότερη όρεξη και υπήρχε μια παράξενη σιωπή στην ατμόσφαιρα.
Λίγες μέρες αργότερα θα φεύγαμε για το Άστρος. Όταν άκουσαν τη λέξη, ήταν σαν να ζωντάνεψαν ξανά. Μέχρι σήμερα πιστεύω πως ίσως περίμεναν να τη βρουν εκεί. Ίσως να νόμιζαν ότι απλώς είχε προηγηθεί και θα την συναντούσαν ξανά.
Όταν όμως φτάσαμε, η διάθεσή τους έπεσε ξανά. Η όρεξή τους παρέμενε μειωμένη και έμοιαζαν να έχουν χάσει ένα κομμάτι από τον ενθουσιασμό τους. Με τον καιρό, βέβαια, προσαρμόστηκαν στη νέα πραγματικότητα και η ζωή συνέχισε να κυλά.
Τα χρόνια πέρασαν.
Η Νίκη έφτασε τα 18 και ο Λουξ τα 17 χρόνια ζωής. Ήταν πια πολύ ηλικιωμένοι, αλλά παρέμεναν οι αγαπημένοι μας σύντροφοι.
Ένα πρωινό του Ιανουαρίου η Νίκη έφυγε ήσυχα, στον ύπνο της. Ήταν πολύ γερασμένη και, όσο κι αν πονάει να το λες, είχε έρθει η ώρα της.
Ο Λουξ επίσης δεν έβλεπε καλά πια, αλλά παρέμενε ζωηρός και γεμάτος διάθεση. Το πρωί που επιστρέψαμε από την ταφή της Νίκης, σήκωσε το ένα του ποδαράκι σαν κάτι να τον ενοχλούσε. Την πρώτη μέρα έφαγε. Μετά όμως άλλαξε.
Τον έβλεπα να κάθεται όρθιος στο κρεβατάκι του και να κοιτάζει στο κενό. Σαν να περίμενε κάτι. Σαν να αναζητούσε κάποιον.
Σταμάτησε να τρώει.
Μέσα σε τρεις ημέρες τα πίσω του πόδια παρέλυσαν. Την τελευταία του νύχτα έκλαιγε από φόβο και πόνο. Δεν χρειάστηκε δεύτερη σκέψη. Δεν μπορούσαμε να τον αφήσουμε να υποφέρει άλλο.
Έφυγε επτά ημέρες μετά τη Νίκη.
Δεν θα σταθώ στο σοκ που βιώσαμε εγώ και η οικογένειά μου. Ούτε στο κενό που άφησαν πίσω τους. Θα επιστρέψω μόνο στο αρχικό ερώτημα.
Αγαπούν οι σκύλοι;
Πενθούν;
Δεν έχω επιστημονικές απαντήσεις. Έχω μόνο όσα έζησα.
Είδα δύο σκυλιά να αντιλαμβάνονται την απουσία της Έρας. Είδα τη θλίψη τους να εκφράζεται με τον δικό τους, σιωπηλό τρόπο. Και είδα έναν ηλικιωμένο σκύλο να χάνει τη σύντροφό του ύστερα από δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια κοινής ζωής και, μέσα σε λίγες ημέρες, να σβήνει κι εκείνος.
Ίσως οι σκύλοι να μη σκέφτονται το παρελθόν όπως εμείς. Ίσως να μη φοβούνται το μέλλον. Ίσως πράγματι να ζουν περισσότερο στο παρόν.
Αλλά αν με ρωτήσετε σήμερα, ύστερα από όλα όσα έζησα, θα σας απαντήσω πως ναι, οι σκύλοι αγαπούν. Και όταν χάνουν εκείνους που αγαπούν, πενθούν. Ίσως όχι με τα δικά μας λόγια, αλλά σίγουρα με τον δικό τους τρόπο.
Όταν, μετά από χρόνια, ο λύκος πέθανε, ο άνθρωπος αυτός τον θρήνησε σαν να είχε χάσει έναν δικό του άνθρωπο. Παρ' όλα αυτά, έγραψε κάτι που μου είχε κάνει εντύπωση: ότι για τα δύο σκυλιά του η απώλεια δεν φαινόταν να έχει την ίδια σημασία. Υποστήριζε πως οι σκύλοι δεν ζουν όπως οι άνθρωποι, ούτε στο παρελθόν ούτε στο μέλλον. Ζουν μόνο στο παρόν.
Συμφωνώ σε μεγάλο βαθμό με αυτή τη σκέψη. Ωστόσο, θα ήθελα να μοιραστώ τη δική μου εμπειρία και να αφήσω τον καθένα να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα για το αν οι σκύλοι αγαπούν και αν πενθούν.
Είχα τρία σκυλιά. Τη Νίκη, τον Λουξ και την Έρα.
Η Νίκη και ο Λουξ ήταν Mini Pinscher. Η Νίκη ήταν πάντα η αρχηγός της αγέλης. Η Έρα, αρκετά μικρότερη σε ηλικία, ήταν ένα υπέροχο Doberman. Και οι τρεις ζούσαν μαζί μας μέσα στο σπίτι. Δεν τους αφήναμε ποτέ μόνους, ούτε καν όταν πηγαίναμε διακοπές.
Οι καλοκαιρινές μας αποδράσεις ήταν συνήθως στο εξοχικό μας στο Παράλιο Άστρος. Τα σκυλιά μας είχαν συνδέσει τόσο πολύ αυτό το μέρος με όμορφες στιγμές, που αρκούσε να ακούσουν τη λέξη «Άστρος» για να ξετρελαθούν από τη χαρά τους.
Όμως η ζωή είχε άλλα σχέδια.
Στα επτάμισι χρόνια της, η μικρή μας ντομπερμανίτσα διαγνώστηκε με οστεοσάρκωμα. Πάλεψε για δύο μήνες. Ήταν μια δύσκολη περίοδος για όλους μας. Ίσως τα άλλα δύο σκυλιά να καταλάβαιναν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Ίσως να ήξεραν πως ήταν άρρωστη. Δεν μπορώ να το αποδείξω, αλλά το ένιωθα.
Όταν η Έρα έφυγε από τη ζωή, η συμπεριφορά τους δεν άλλαξε δραματικά. Έτρωγαν, κοιμούνταν, ακολουθούσαν τη ρουτίνα τους. Κι όμως, κάτι ήταν διαφορετικό. Σαν να έλειπε ένας παλμός από το σπίτι. Έτρωγαν με λιγότερη όρεξη και υπήρχε μια παράξενη σιωπή στην ατμόσφαιρα.
Λίγες μέρες αργότερα θα φεύγαμε για το Άστρος. Όταν άκουσαν τη λέξη, ήταν σαν να ζωντάνεψαν ξανά. Μέχρι σήμερα πιστεύω πως ίσως περίμεναν να τη βρουν εκεί. Ίσως να νόμιζαν ότι απλώς είχε προηγηθεί και θα την συναντούσαν ξανά.
Όταν όμως φτάσαμε, η διάθεσή τους έπεσε ξανά. Η όρεξή τους παρέμενε μειωμένη και έμοιαζαν να έχουν χάσει ένα κομμάτι από τον ενθουσιασμό τους. Με τον καιρό, βέβαια, προσαρμόστηκαν στη νέα πραγματικότητα και η ζωή συνέχισε να κυλά.
Τα χρόνια πέρασαν.
Η Νίκη έφτασε τα 18 και ο Λουξ τα 17 χρόνια ζωής. Ήταν πια πολύ ηλικιωμένοι, αλλά παρέμεναν οι αγαπημένοι μας σύντροφοι.
Ένα πρωινό του Ιανουαρίου η Νίκη έφυγε ήσυχα, στον ύπνο της. Ήταν πολύ γερασμένη και, όσο κι αν πονάει να το λες, είχε έρθει η ώρα της.
Ο Λουξ επίσης δεν έβλεπε καλά πια, αλλά παρέμενε ζωηρός και γεμάτος διάθεση. Το πρωί που επιστρέψαμε από την ταφή της Νίκης, σήκωσε το ένα του ποδαράκι σαν κάτι να τον ενοχλούσε. Την πρώτη μέρα έφαγε. Μετά όμως άλλαξε.
Τον έβλεπα να κάθεται όρθιος στο κρεβατάκι του και να κοιτάζει στο κενό. Σαν να περίμενε κάτι. Σαν να αναζητούσε κάποιον.
Σταμάτησε να τρώει.
Μέσα σε τρεις ημέρες τα πίσω του πόδια παρέλυσαν. Την τελευταία του νύχτα έκλαιγε από φόβο και πόνο. Δεν χρειάστηκε δεύτερη σκέψη. Δεν μπορούσαμε να τον αφήσουμε να υποφέρει άλλο.
Έφυγε επτά ημέρες μετά τη Νίκη.
Δεν θα σταθώ στο σοκ που βιώσαμε εγώ και η οικογένειά μου. Ούτε στο κενό που άφησαν πίσω τους. Θα επιστρέψω μόνο στο αρχικό ερώτημα.
Αγαπούν οι σκύλοι;
Πενθούν;
Δεν έχω επιστημονικές απαντήσεις. Έχω μόνο όσα έζησα.
Είδα δύο σκυλιά να αντιλαμβάνονται την απουσία της Έρας. Είδα τη θλίψη τους να εκφράζεται με τον δικό τους, σιωπηλό τρόπο. Και είδα έναν ηλικιωμένο σκύλο να χάνει τη σύντροφό του ύστερα από δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια κοινής ζωής και, μέσα σε λίγες ημέρες, να σβήνει κι εκείνος.
Ίσως οι σκύλοι να μη σκέφτονται το παρελθόν όπως εμείς. Ίσως να μη φοβούνται το μέλλον. Ίσως πράγματι να ζουν περισσότερο στο παρόν.
Αλλά αν με ρωτήσετε σήμερα, ύστερα από όλα όσα έζησα, θα σας απαντήσω πως ναι, οι σκύλοι αγαπούν. Και όταν χάνουν εκείνους που αγαπούν, πενθούν. Ίσως όχι με τα δικά μας λόγια, αλλά σίγουρα με τον δικό τους τρόπο.
